Z amerykańskiego badania ankietowego wynika, że lekarze i inni klinicyści podstawowej opieki zdrowotnej często zauważają u pacjentów nadużywanie opioidów, ale nie zawsze zapisują to w dokumentacji medycznej. Różnica między tym, co dostrzegli, a tym, co odnotowali, wyniosła 26 punktów procentowych.
Co ustalili badacze
Zespół z Wake Forest University School of Medicine zapytał 1470 klinicystów: lekarzy, pielęgniarek w roli praktyków zaawansowanych (nurse practitioners) oraz asystentów lekarzy (physician assistants). Wszyscy w poprzednim roku przepisywali opioidy. Ankietę przeprowadzono online w kwietniu i maju 2025 roku, a wyniki ukazały się w czasopiśmie JAMA Health Forum.
- 87,3% ankietowanych rozpoznało nadużywanie opioidów u co najmniej jednego pacjenta w ciągu ostatnich 12 miesięcy.
- 61,2% zapisało taką informację w dokumentacji pacjenta.
Luka dotyczy więc tych samych osób: to nie jest różnica między lekarzami, którzy zauważają problem, a tymi, którzy go nie widzą. Podobny wzorzec występował wśród lekarzy, pielęgniarek i asystentów lekarzy, w różnych miejscach pracy.
W badaniu nadużywanie opioidów oznaczało m.in. branie ich po to, by poczuć się odurzonym. Autorzy podkreślają, że to zachowanie, a nie diagnoza. Uzależnienie od opioidów (zaburzenie używania opioidów) jest chorobą, w której występuje silna potrzeba przyjmowania substancji, utrata kontroli i dalsze branie mimo szkód. Nadużywanie często je poprzedza.
Dlaczego notatki nie powstają
Klinicyści wskazywali kilka przeszkód: obawę przed stygmatyzacją, brak czasu i trudności z wpisaniem takiej informacji w codzienną pracę. Najczęściej, w 38,5% odpowiedzi, padała obawa, że zapis sprawi, iż pacjent zostanie oceniony lub potraktowany inaczej.
Zaskakujące jest to, że osoby zgłaszające takie bariery nie były częściej niż inne skłonne rozpoznać nadużywanie i go nie zapisać. Badacze nie potrafią więc jeszcze wyjaśnić, skąd bierze się luka. Nie wygląda też na problem samej terminologii, bo pytano o termin kliniczny, którego lekarze używają w dokumentacji. Część osób miała więc sposób na zapis i mimo to z niego nie skorzystała.
Robert W. Hurley, autor korespondencyjny pracy, powiedział: „To badanie pokazuje, że to, co klinicyści rozpoznają u swoich pacjentów, nie zawsze trafia do dokumentacji medycznej”.
Ograniczenia i dalsze kroki
Badanie opiera się na tym, co klinicyści pamiętają i deklarują, a nie na przeglądzie rzeczywistych kart pacjentów. Nie pokazuje zatem, jak często nadużywanie faktycznie pozostaje niezapisane. Uczestnicy pochodzili z panelu online i mogą nie reprezentować wszystkich amerykańskich lekarzy podstawowej opieki, a ankieta mogła pominąć inne określenia używane w dokumentacji. Kolejnym krokiem ma być porównanie deklaracji z tym, co rzeczywiście znajduje się w elektronicznej dokumentacji zdrowotnej.
Co to oznacza dla polskiego czytelnika
Badanie dotyczy Stanów Zjednoczonych, gdzie kryzys opioidowy ma znacznie większą skalę niż w Polsce, więc wyników nie należy przenosić wprost na nasz system. Sam problem jest jednak uniwersalny: informacja, którą lekarz zauważył, ale nie zapisał, nie dotrze do kolejnego specjalisty ani do systemów, które śledzą zagrożenia zdrowia publicznego.
W praktyce dla pacjenta oznacza to, że warto szczerze mówić lekarzowi o tym, jak naprawdę przyjmuje się leki przeciwbólowe, także opioidowe, i nie obawiać się z tego powodu oceny. Wczesna rozmowa o nadużywaniu może pomóc uniknąć uzależnienia. Nie ma natomiast w badaniu danych o Polsce ani o państwach UE, więc nie wiadomo, czy podobna luka występuje u nas.
Źródło: Medical Xpress – „Opioid misuse recognized, but not always recorded, national survey finds”














